Umowa zlecenia - najbardziej popularna, choć mało znana

Jedną z najczęściej zawieranych umów jest umowa zlecenia, tymczasem w praktyce umowy tak zatytułowane wcale nie są umowami zlecenia. Niemniej jednak, zawierając jakąkolwiek umowę o świadczenie usług, trzeba znać przepisy o umowie zlecenia.

Bardzo ważne jest właściwe określenie czynności, jakie mają zostać wykonane na podstawie umowy. W zależności od tego umowa, jaką zawrzesz, może być umową zlecenia, umową o pracę bądź umową o dzieło. Nie jest przy tym istotne, jaką nazwę będzie miała umowa – liczy się to, jaki będzie zakres przedmiotowy umowy.

Sposób wykonania zlecenia określają strony w umowie. Zleceniobiorca może jednak samodzielnie zmienić sposób wykonania zlecenia, o ile nie ma możliwości porozumienia się ze zleceniodawcą, a ma uzasadniony powód do przypuszczeń, że zgodę taką by uzyskał.

Odpłatność umowy

Umowa zlecenia może być odpłatna lub nieodpłatna, zasadą jest jednak, że za wykonanie danej usługi zleceniobiorca otrzymuje wynagrodzenie. Jeśli nie określi się wysokości wynagrodzenia – będzie ona odpowiadać wykonanej pracy (art. 735 § 2 kc), oznaczać to może spór między zleceniodawcą i zleceniobiorcą co do wysokości wynagrodzenia.

Termin zapłaty powinien zostać określony w umowie, jeśli tak się nie stanie, płatność powinna nastąpić po wykonaniu zlecenia (art. 744 kc).

Obowiązki zleceniobiorcy

Obowiązki zleceniobiorcy można podzielić na ustawowe i umowne. Obowiązki umowne są dowolnie regulowane przez strony, nie mogą być jednak sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego.

Jeśli chodzi o obowiązki ustawowe, to obejmują one:
• udzielanie zleceniodawcy informacji o przebiegu sprawy (art. 740 kc)
• złożenie sprawozdania po wykonaniu usługi (art. 740 kc)
• zwrócenie zleceniodawcy wszystkiego, co wykonał na podstawie umowy (art. 740 kc)
• zleceniobiorca nie może we własnym interesie używać rzeczy, jakie otrzymał od zleceniodawcy (art. 741 kc).

Wygaśnięcie umowy

Umowa zlecenia wygasa w następujących przypadkach:
• jeśli upłynie termin, na jaki została zawarta
• śmierci zleceniobiorcy lub utraty przez niego zdolności do czynności prawnych (chyba że umowa stanowi inaczej)
• wypowiedzenia.

Każda ze stron może wypowiedzieć umowę w każdej chwili. Zleceniodawca musi jednak (jeśli umowa jest odpłatna) wypłacić zleceniobiorcy taką część wynagrodzenia, jaka odpowiada dotychczas wykonanym usługom. Ponadto, jeśli rozwiąże umowę „bez ważnej przyczyny”, musi także naprawić szkodę, jaką poniósł zleceniobiorca. Zleceniobiorca, podobnie jak zleceniodawca, jest zobowiązany do naprawienia szkody, jeśli odpłatną umowę rozwiąże bez ważnego powodu.

Można oczywiście w umowie określić termin wypowiedzenia, dzięki któremu nie będzie można rozwiązać umowy w każdym czasie, jednak nie można w umowie zrzec się uprawnienia do wypowiedzenia umowy „z ważnych przyczyn” (art. 746 § 3 kc). Jeśli zlecenie wygasło, uważa się je mimo wszystko za istniejące na korzyść zleceniobiorcy aż do momentu, w którym dowiedział się o wygaśnięciu zlecenia.

Umowa zlecenia a umowa o pracę

Umowę zlecenia można zawrzeć także z pracownikiem – w tym jednak przypadku zlecenie nie może obejmować czynności, jakie wchodzą w jego zakres obowiązków pracowniczych, w przeciwnym przypadku inspektor pracy zakwestionuje taką umowę. Strony nie mogą jednak mylić umowy zlecenia z umową o pracę i podpisywać umów zlecenia wtedy, gdy należałoby podpisać umowę o pracę. Zawarcie umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę oznacza nie tylko możliwość dochodzenia przez pracownika, że został nawiązany stosunek pracy, ale także konieczność dopłaty podatku, składek na ZUS oraz ryzyko grzywny.

Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę polega na tym, że pracownik zobowiązuje się wykonywać pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca zobowiązuje się płacić wynagrodzenie (art. 22 kp). Tymczasem zleceniobiorca nie pracuje pod kierownictwem przełożonego, jest więc niezależny, nie obowiązują go np. godziny pracy, dyscyplina itp. Można zawrzeć umowę zlecenia na bardzo wiele czynności faktycznych (nawet na takie, które z reguły są przedmiotem umowy o pracę), ale warunki umowy muszą zdecydowanie różnić się od umowy o pracę.

Umowa zlecenia a umowa o dzieło

Dość powszechnym błędem jest mylenie umowy zlecenia i umowy o dzieło. Zasadnicza różnica między nimi polega na celu, jaki ma zostać osiągnięty. Umowa o dzieło jest tzw. umową rezultatu (ważne jest osiągnięcie konkretnego, rzeczywiście istniejącego celu, w postaci np. namalowania obrazu). Umowa zlecenia zakłada natomiast, że zleceniobiorca „będzie się starać” osiągnąć pewien rezultat.

Terminy przedawnienia

Każda ze stron ma prawo domagać się przed sądem swoich praw, jeśli umowa nie została prawidłowo zrealizowana. Jeśli po stronie zleceniodawcy lub zleceniobiorcy występuje kilka podmiotów, ich odpowiedzialność jest solidarna.

Trzeba jednak także mieć na uwadze ogólne terminy przedawnienia, pamiętając, że istnieją także szczególne terminy, charakterystyczne dla umowy zlecenia:
• dwa lata – jeśli chodzi o roszczenia z tytułu wynagrodzenia lub zwrot nakładów, a także z utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki dla osób profesjonalnie świadczących takie usługi
• trzy lata – dla osób profesjonalnie zajmujących się daną czynnością oraz 10 lat w pozostałych przypadkach.

Michał Kuryłek
radca prawny

źródło: Eurogospodarka 1/2011